Povratak moštiju Vuka Karadžića

Vuk Stefanović Karadžić, reformator srpskog jezika, preminuo je u Beču 7. februara 1864. godine gde je bio i sahranjen. Tridesetak godina kasnije, njegovi posmrtni ostaci preneti su njegovu domovinu, gde i danas počivaju.

U januaru 1897. godine oformljen je Odbor za prenos Vukovih posmrtnih ostataka kojim je rukovodio Milan Đ. Milićević, tadašnji predsednik Srpske kraljevske akademije. Članovi Odbora bili su još Mihailo Valtrović, Jovan Jovanović Zmaj, Nikola Pašić i Andra Gavrilović. Odbor je sa Maticom slovenskom uskladio prenos ostataka Vuka Karadžića u domovinu, sa prenosom ostataka Vukovog najbližeg prijatelja Jerneja Kopitara u Sloveniju.

Ideja gde bi Vuka trebalo sahraniti bilo je nekoliko, od rodnog Tršića do manastira Tronoše. Na je kraju usvojen predlog Vukovog sekretara i prijatelja Aleksandra Sandića o Sabornoj crkvi u Beogradu. Vuka bi sahranili pored Dositeja Obradovića i Đure Daničića koji počivaju tamo. Kralj Aleksandar Obrenović potpisao je 2. maja 1897. godine proklamaciju kojom je planiran prenos tela. Prenos je planiran u septembru iste godine, a svi troškovi bili bi plaćeni iz državnog budžeta.

Srpska kraljevska akademija bila je zadužena za organizaciju prenosa tela, dok je ceremonija bila pod pokroviteljstvom Kraljevine Srbije. Ekshumacija posmrtnih ostataka Vuka Karadžića i Jerneja Kopitara bio je zajednički poduhvat Srpske kraljevske akademije. Poduhvatu su se se priključila i Matica srpska i Matica slovenska. Na groblju Svetog Marka u Beču 12. oktobra 1897. godine okupili su se srpski i slovenački izaslanici, kao i običan narod.

Ekshumacija Vuka i Jerneja

U prisustvu bečkog gradskog patologa otvoren je Vukov kovčeg, kako bi bilo potvrđeno da se unutra nalazi njegovo telo. Tom prilikom su kovčeg i posmrtni ostaci detaljno fotografisani. Njegove kosti su oprane u vinu, a napravljen je i gipsani odlivak Vukove lobanje. Vukove kosti su nakon toga položene u novi beli metalni kovčeg. Na njemu je je bila srebrna ploča sa natpisom “Vuk Stef. Karadžić, rođen 1787. umro 1864”. Pored posmrtnih ostataka, u kovčeg je stavljena i staklena posuda sa pergamentom i zapisom o ekshumaciji, zajedno sa potpisima prisutnih. Krst sa njegovog groba prebačen je u Vukovu sobu u Narodnom muzeju, gde se već nalazila njegova zaostavština iz Beča.

Nakon što je i telo Jerneja Kopitara položeno u novi kovčeg, oba kovčega su preneta pod veliki pozlaćeni krst u centralnom delu groblja, pokriveni su tkaninom ukrašenom zlatom, a oko njih su položeni venci i cveće. Održana je pravoslavna služba za Vuka Karadžića. Potom i katolička služba za Jerneja Kopitara. Zatim su Stojan Novaković i Matija Murko održali govore u slavu dva velikana.

Budući da je Stojan govorio o Kopitaru, a Matija o Karadžiću, govori su smatrani za još jednu potvrdu saradnje i kulturnog zbližavanja Srba i Slovenaca. Ceremonija na groblju Svetog Marka je završena nakon govora. Kovčezi sa telima Vuka i Jerneja sledećeg jutra krenuli su sa svojim pratnjama ka Sloveniji, odnosno Srbiji. Vagon u kojem se nalazio Vukov kovčeg bio je ukrašen cvećem i velikim brojem venaca. Voz kojim se kretao, planski je pristao na stanicama u Pešti, Subotici i Sremskim Karlovcima, kako bi Vukovi posmrtni ostaci bili svečano pozdravljeni.

Doček Vukovih moštiju

Dana 30. septembra 1897. godine narod se okupio u Beogradu iz svih krajeva Balkana (Srbije, Crne Gore, Bosne, Hrvatske, Makedonije…), a sam grad je bio ukrašen zastavama i vencima. Od trenutka kada je voz sa Vukovim telom prešao reku iz Zemuna i ušao na teritoriju Kraljevine Srbije zvona svih beogradskih crkava su počela da zvone i nisu prestajala sve do kraja sahrane.

Milan Đ. Milićević, predsednik Srpske kraljevske akademije održao je govor o značaju Vuka Karadžića za srpski narod. Nakon toga je kovčeg iznet iz voza, a zatim su mitropolit, episkopi i sveštenstvo održali kratak pomen uz pevanje Beogradskog pevačkog društva. Potom je usledio sprovod kovčega od Glavne železničke stanice ka Sabornoj crkvi. Sprovod je išao važnim beogradskim ulicama – Nemanjinom, Kralja Milana, Knez Mihailovom i Dubrovačkom (danas Kralja Petra).

U 11 časova Vukovi posmrtni ostaci stigli su pred Sabornu crkvu, nakon čega je kovčeg unet. Iznad njega su postavljeni venci. Mitropolit beogradski Mihailo Jovanović održao je govor, posle kojeg je govorio i ministar prosvete i crkvenih poslova Andra Nikolić. Kovčeg je nakon govora podignut i prenet do groba uz pesme Josifa Marinkovića i Jovana Jovanovića Zmaja. Devedeset i pet venaca bilo je položeno na Vukov grob, nakon čega je govorio Milan Đ. Milićević. Po završetku govora otkrio je mermerne spomen-ploče na zapadnom zidu crkve (severno i južno od portala) uz uzvike “Slava im!”. Severno od glavnog portala nalazi se Vukova nadgrobna ploča, dok je južno nadgrobna ploča Dositeja Obradovića.

Svečanost je završena u 12:30 sati otkrivanjem ploča i spuštanjem Vukovog kovčega u novi sarkofag. U toku dana je na više mesta u gradu obeležen dugo očekivani povratak Vuka Karadžića u Srbiju. Sutradan, sarkofag je zatvoren. Na Vukovoj ploči je zlatnim slovima ispisano: „Vuk Stef. Karadžić, otac nove književnosti srpske, rođen u Tršiću 1787. preminuo u Beču 1864. Po naredbi kralja Aleksandra, prenešen iz Beča. Ovde sahranjen 30. septembra 1897.” Za izbor reči koje će biti zapisane na grobu Vuka Karadžića bio je zadužen Mihailo Valtrović.

Saborna crkva u Beogradu

Grob Vuka Karadžića se nalazi u Sabornoj crkvi u Beogradu koja je bila jedna od najvažnijih crkava u Kraljevini Srbiji. Ona je sagrađena i dekorisana sredinom XIX veka. U njoj su sahranjeni i Miloš i Mihailo Obrenović, kao i Dositej Obradović i Đuro Daničić. Lokaciju druge Vukove sahrane odredilo je upravo to što je u Sabornoj crkvi sahranjen Dositej Obradović. Kao mesto za grob Vuka Karadžića određeno je mesto zapadno od ulaza u crkvu, nasuprot groba Dositeja Obradovića. U proklamaciji kralja Aleksandra iz maja 1897, objavljeno je da će i Dositejev grob biti obnovljen dok se bude pravilo mesto za Vukov počinak.

Posebna pažnja je posvećena pravljenju kovčega za Vuka Karadžića, koje je nadgledao Milan Đ. Milićević. Odbor je odlučio da novi sarkofazi Vuka Karadžića i Dositeja Obradovića budu napravljeni od granita iz Ripnja. Tokom iskopavanja Vukovog novog groba izvršena je i ekshumacija tela Dositeja Obradovića. Potom i njegovo polaganje u novi sarkofag uz ceremoniju 15. septembra 1897. godine.

Оставите одговор

Ваша адреса е-поште неће бити објављена. Неопходна поља су означена *